บทที่ 64 ดีเสมอต้นเสมอปลาย

ยามสงบง่ายที่จะประคอง

ยังไม่เกิดปัญหาวางแผนง่าย

เมื่อหน่อยังอ่อนแยกออกง่าย

เมื่อยังเล็กสลายง่าย

ต้องจัดการก่อนเกิดปัญหา

และก่อนเกิดความวุ่นวาย

ต้นไม้ใหญ่สองโอบ

เติบโตจากหน่อน้อย

หอคอยสูงเก้าชั้น

สร้างจากดินทีละกอง

การเดินทางไกลพันลี้

เริ่มต้นจากก้าวแรก

ใช้อำนาจบังคับย่อมล้มเหลว

ไม่ยืดหยุ่นย่อมสูญเสีย

ดังนั้น อริยบุคคลใช้อู๋เหวย

จึงไม่มีวันล้มเหลว

ไม่ควบคุมสิ่งใด จึงไม่สูญเสีย

คนทั้งหลายประกอบกิจ

มักล้มเหลวในเวลาใกล้จะสำเร็จ

เมื่องานจะเสร็จมีความรอบคอบเหมือนเริ่มแรก

จะไม่ล้มเหลว

ดังนั้น อริยบุคคลไม่เกิดความละโมบ

ไม่สนใจสิ่งที่มีค่า

เรียนสิ่งที่ผู้อื่นไม่เรียน

แก้ความผิดของผู้คน

ช่วยพัฒนาสรรพสิ่งโดยมิบังอาจทำเรื่องเหลวไหล

คติธรรม

1) วิธีการปกครองบ้านเมือง การบริหารจัดการ การให้การศึกษา การบำรุงรักษาสุขภาพ เป็นต้น ล้วนแต่ต้องให้ความสำคัญกับปัญหาเล็กๆ ของการบริหารปกครอง สันทัดในการกุมจังหวะโอกาส และใช้ให้เป็นประโยชน์เต็มที่ อย่าให้ปัญหาส่งผลกระทบขยายกว้างออกไป เพราะเขื่อนดินยาวพันลี้พังได้ด้วยมดปลวก ตึกสูงระฟ้าถูกไฟไหม้ได้ด้วยประกายไฟดวงน้อยๆ เรื่องเหล่านี้ล้วนแต่เป็นบทเรียนทั้งนั้น

2) อำนาจการปกครองมิใช่ได้มาด้วยการรบทัพจับศึก แต่ด้วยผู้คนมอบแด่ท่าน หากไม่มอบแด่ท่าน แล้วจะทำอย่างไร การที่จะให้ผู้คนมอบแด่ท่าน ท่านจึงต้องรู้จักอ่อนน้อมถ่อมตนไว้บ้าง

3) ยามที่งานใกล้จะเสร็จเป็นเวลาที่อันตรายที่สุด ต้องรู้จักวิริยะอุตสาหะ และมีความระมัดระวังรอบคอบเหมือนตอนเริ่มต้น เป็นเหตุปัจจัยของการทำความดีเสมอต้นเสมอปลาย การทำความดีเสมอต้นเสมอปลายก็เป็นผลของความระมัดระวังรอบคอบเหมือนยามเริ่มต้น

4) ท่านต้องให้อภัยแก่เวไนยสัตว์ตลอดกาล ไม่ว่าเขาจะเลวสักแค่ไหน กระทั่งเคยทำร้ายท่าน ท่านก็ต้องปล่อยวางให้ได้ จึงจะได้รับความสุขอย่างแท้จริง